Brand Logo
Login
Search
Brand Logo

Edzy for Classes 6-12

Edzy is a personal AI tutor for CBSE and State Board students, with curriculum-aligned guidance, practice, revision, and study plans that adapt to each learner.

  • Email: always@edzy.ai
  • Phone: +91 96256 68472
  • WhatsApp: +91 96256 68472
  • Address: Sector 63, Gurgaon, Haryana

Follow Edzy

Browse by Class

  • CBSE Class 6
  • CBSE Class 7
  • CBSE Class 8
  • CBSE Class 9
  • CBSE Class 10
  • CBSE Class 11
  • CBSE Class 12
Explore the CBSE resource hub

Explore Edzy

  • Study Resources
  • Free Study Tools
  • Best Apps for Board Exams
  • Edzy vs ChatGPT
  • About Us
  • Why We Built Edzy
  • Blog
  • CBSE AI Tutor

Support & Legal

  • Help & FAQs
  • Accessibility
  • Privacy Policy
  • Terms & Conditions
  • Refund Policy
  • Cookie Policy
  • Site Directory

© 2026 Edzy. All rights reserved.

Curriculum-aligned learning paths for students in Classes 6-12.

Chapter Hub

पर्यावरणम्

पाठः 'पर्यावरणम्' मानवस्य मुख्य कर्तव्याणां च विचारयितुं प्रदूषित पर्यावरणस्य समस्यां प्रकाशयति। सप्ततिः प्रणालीं च शुध्दवातावरणं सृजितुं अनुसर्यते।

Summary, practice, and revision
CBSE
Class 9
Sanskrit
Shemushi Prathmo Bhag

पर्यावरणम्

Download NCERT Chapter PDF for पर्यावरणम् – Latest Edition

Access Free NCERT PDFs & Study Material on Edzy – Official, Anytime, Anywhere

Live Challenge Mode

Ready to Duel?

Challenge friends on the same chapter, answer fast, and sharpen your concepts in a focused 1v1 battle.

NCERT-aligned questions
Perfect for friends and classmates

Why start now

Quick, competitive practice with instant momentum and zero setup.

More about chapter "पर्यावरणम्"

'पर्यावरणम्' पाठः पर्यावरणसंबंधी समस्याः, प्रदूषणस्य कारणानि, तथा पर्यावरणस्य संरक्षणस्य महत्त्वं विशदं वर्णयति। यत्र मानवः कर्तव्यं ज्ञात्वा वृक्षारोपणं, जलशुद्धिकरणं तथा ऊर्जायाः संरक्षणं विषयाणां प्रति जागरूकता इत्यादिकं विमर्शं करोति। आधुनिक जीवनशैलीस्य अनुशासनानि, प्रदूषणस्य अवस्थायाम्, तथा पृथिवीसंरक्षणं च विचार्यते। परिणामतः, पाठः पर्यावरणस्य रक्षणाय अनिवार्यस्यृच्छा दर्शयति, यथा प्राकृतिक आपत्तयोः सामना करणं समारम्भं च आवश्यकं। अतः, मानवः राष्ट्रिय एवं वैश्विक स्तरपर्यावरणस्य रक्षणं कर्तव्यम् इति पाठस्य संदेशः।
Learn Better On The App
Consistency made easier

Smart Study Reminders

Stay on track with timely nudges that help you keep your study streak alive.

Daily reminders
Better follow-through

Faster access to practice, revision, and daily study flow.

Edzy mobile app preview

Class 9 - पर्यावरणम् | Shemushi Prathmo Bhag

Explore the chapter 'पर्यावरणम्' for Class 9 from Shemushi Prathmo Bhag. Understand environmental importance, pollution, and conservation efforts essential for sustainable living.

मनुष्यः पर्यावरणस्य रक्षणं वृक्षारोपणं, जलशुद्धिकरणं, ऊर्जा संवर्धनं, तथा स्थायी उपयोगविधानानि अपनयितुं प्रेषयति। उचित उपायानां उपायानां द्वारा प्रदूषणं न्यूनं कृत्यते, यदर्थं मनुष्यस्य कर्तव्यं अस्ति।
पर्यावरणस्य प्रमुखतत्त्वानि पृथिवी, जलं, तेजः, वायुः, आकाशः च सन्ति। एतानि सर्वाणि तत्त्वानि मिलित्वा मानवजीवनस्य आधारभूतं रचनां जनयन्ति।
प्रदूषणं, वृक्षच्छेदनं, जलविलयः, तथा वातावरणीय अस्थिरताः प्रमुखाः पर्यावरणस्य अपर्णाः कारकाः सन्ति। एतेषां कारणात्, सर्वेषां जीवितोपायाः संकटस्य विषयः साक्षात् दृश्यते।
परिशुद्धं प्रदूषणरहितं पर्यावरणं स्वस्थजीवनं प्रदत्तुं आवश्यकं अस्ति। यदा मनुष्यः वातावरणं रक्षेत, तदा प्रकृति समुचितं जीवनं ददाति।
प्रदूषणं मानवयुगे स्थितिं बाढयति, जीवनशैलीं च विकृतयति। जलवायु परिवर्तनं, वन्यप्राणिनां जीवनं खण्डयति, तेषां लिए जीवनावकाशं वास्तवं उत्पादयति।
वनवृक्षाः शुद्धवायुं, जलवृष्टिं, एवं प्राणवायुम् ददाति। तेषां द्वारा मनुष्यः औषधीनां, फलां, रसनां च प्रापणं करोति।
वृक्षारोपणं जनसंख्या वर्धनं निषेधयति। वृक्षाः वायुः शुद्धं च वर्धयन्ति, जनसंख्यायाओं साक्ष्यं भवति।
स्वार्थान्धः मानवः प्रदूषणं वर्धयति, जैविक सम्पत्ति विनाशयति एवं जलस्रोतं विषाक्तं करोति। तस्माद, तस्य कर्तव्यं महत्त्वपूर्णं अस्ति।
सभ्यता पर्यावरणस्य प्रति उत्तरदातः एवाविज्ञा कर्तव्यं अस्ति। यन्नं तसे अभीष्टं, स्वास्थ्यं, एवं स्थायित्वं च कारणबद्धं करणेण पर्यावरणस्य समुचितं उपायं आवश्यकता अस्ति।
तात्त्विक जगतस्य संरक्षणं सारे जीवों का कार्यं भद्रता जनयति। तस्य बोधेन जनैयाँ, तात्त्विक समज़ा, एवं समर्पणं विशेष आवश्यकं अस्ति।
प्राकृतिक संसाधनस्य उपयोगः मानवस्य जीवनावश्यकता पूर्त्यै आवश्यकं अस्ति; किन्तु तस्मिन् च संवर्धनं च आवश्यकता अस्ति। अस्य भीषण परिणामः चावश्यक धरणेण पर्यावरणस्य सुरक्षा अपि आयोजिता।
पर्यावरण रक्षणं धर्मस्य भागं अस्ति। ऋषयः प्राचीनकाले यावत् तात्त्विकता आधारितं लक्ष्यम् प्रतिपादितं।
जलप्लावनं मानवजीवनं मरणशाम्यं, कृषि, आर्थिकतथा सामाजिकसंस्थायाः हानिमुद्दाति। यद्यपि मानवाः जलस्रोतं रक्षितुं तदा सांसारिक असामाजिकः धर्मं किरति।
महाभूतानि पृथिवी, जलं, तेजः, वायुः, आकाशः च मानवजीवनस्य आधारभूतैः सहयोगं ददाति। तस्य कारणः अहं पर्यावरणम् आवश्यकं स्वास्थ्ययुक्तं भी निगदितं।
मानवः पर्यावरणस्य रक्षणाय अवश्यं क्रियामध्यमेन कार्याणि गांधीजनस्य आसकिं, विकासं च समर्पणं करेत्ता।
सद्विचारं तेन योज्यते यद् सकलायाम् विहागं कर्तुं जनः कार्याय्, सर्यात् साहायं, सुरक्षा च निरधारयति।
प्राकृतिक आपत्तिः भूगर्भीय, जलकीय, तथा वातानुकूलित कारणों से उत्पद्यти। यत् जनाः सुरक्षितः कर्तव्यमग्रतः अस्माकं आवश्यकं अस्ति।
वातावरण संतोषप्र पत्रिका अस्मात् अवश्यकं जानकारीं प्राप्यते। अस्य सामाजिक, जनपद, आर्थिकदृष्ट्या परिणामकारिता च उल्लिख्यते।
मानवः वारंवार जलोपयोगं उग्रयः संवर्धन करणे सम्पर्क करेते। यथा आवश्यकता लभ्यते, जलं पालनं च आवश्यकं।
संरक्षणं वैज्ञानिकविज्ञानं, चिकित्सकवर्गसामाजिकदलः च कर्षनं व्यवहृतं प्रायः विद्यमानं यथा विधाय ममं संरक्षणं कार्यं करेः।
अतिवृष्टिः वरदगणनं जलसुरक्षा संस्था जलवृष्टिस Boundaries वरदगणन च विद्यमानं प्रत्याशितं कार्यं ददाति।
प्राकृतिक संसाधनस्य अव्यवस्थित उपयोगः भविष्यवं महत्त्वं नष्टयति। तस्य परिंच्य, या मुहूर्ते संभावनाः वृद्धि सुसंगतुं च सम्पदन्।
भग्योरक्षां मनुष्यः पृथवः श्रेणीभुतः समितिं गर्नु वर्तते, यत्र वातावरणं रचितं च वर्धयितं च।

Chapters related to "पर्यावरणम्"

सूक्तिमौक्तिकम्

सूक्तिमौक्तिकम् अध्याय में महत्वपूर्ण शिक्षाओं और विचारों को प्रस्तुत किया गया है जो जीवन के विभिन्न पहलुओं को उजागर करते हैं। यह अध्याय विद्यार्थियों के लिए ज्ञान और नैतिकता की दृष्टि से महत्वपूर्ण है।

Start chapter

भ्रान्तो बालः

एषः अध्यायः बालस्य भ्रान्तिं, आत्मज्ञानं च दर्शयति। यः आत्मसमर्पणस्य एवं सच्चिदानंदस्य महत्वं प्रतिपादयति।

Start chapter

लौहतुला

इस पाठ में लौहतुला के गुण और उसके महत्व पर चर्चा की गई है। यह छात्रों को विज्ञान के मूल सिद्धांतों को समझने में मदद करता है।

Start chapter

सिक्तासेतुः

सिक्तासेतुः अध्याय में धर्म, न्याय और मानव व्यवहार के सिद्धांतों की व्याख्या की गई है। यह छात्रों को संस्कृत文 और नैतिक शिक्षा के महत्व को समझाने में मदद करता है।

Start chapter

जटायोः शौर्यम्

इयं कथा जटायुः नामक चक्रपाणिनः प्रशंसा, वीर्यस्य परिचय, तथा रामायणे महत्वपूर्ण अस्तित्वं प्रदर्शयति।

Start chapter

वाड्मनः प्राणस्वरूपम्

अयं अध्यायः वाड्मनः प्राणस्वरूपम् इत्यस्मिन् अध्याये मानवजीवानां समस्त गुणाः च अध्ययनं करोति। एषः पाठः अत्यन्तं आवश्यकः अस्ति।

Start chapter

पर्यावरणम् Summary, Important Questions & Solutions | All Subjects

Question Bank

Worksheet

Revision Guide