---
type: "Chapter"
knowledge_type: "chapter"
entity_type: "chapter"
id: "679da0f7cf957671e7ef4625"
title: "बुद्धिर्बलवती सदा"
board: "CBSE"
curriculum: "CBSE"
class: "Class 10"
subject: "Sanskrit"
book: "Shemushi - II"
chapter: "बुद्धिर्बलवती सदा"
chapter_slug: "buddhirblvtee-sda"
canonical_url: "https://www.edzy.ai/cbse-class-10-sanskrit-shemushi-ii-buddhirblvtee-sda"
markdown_url: "https://www.edzy.ai/okf/chapter/cbse-class-10-sanskrit-shemushi-ii-buddhirblvtee-sda.md"
source_type: "examSubjectBookChapter"
source_id: "679da0f7cf957671e7ef4625"
source_pdf: "https://edzy-ai.s3.ap-south-1.amazonaws.com/edzy-express-ts/36ed1a68-e955-412c-9def-4dd196aa5381.pdf"
source: "Edzy"
version: 1
last_updated: "2026-06-20"
---

# बुद्धिर्बलवती सदा

प्रस्तुतः पाठः ‘शुकसप्तति’ इति कथाग्रन्थात् संपादितः संक्षिप्तः अंशः अस्ति। अत्र पाठांशे स्वलघुपुत्राभ्यां सह काननमार्गेण पितृगृहं प्रति गच्छन्त्याः बुद्धिमतीति नाम्नः महिलायाः मितकौशलं प्रदर्शितं वर्तते।

---

## Knowledge Snapshot

| Field | Details |
| :--- | :--- |
| Class | Class 10 |
| Subject | Sanskrit |
| Book | Shemushi - II |
| Chapter | बुद्धिर्बलवती सदा |
| Pages | 13-21 |

---

## Chapter Summary

### Short Summary
पाठस्य विशेषताः बुद्धिमती महिलायाः मितकौशलं, सिंहं भीतिमुत्पाद्य, तथा व्याघ्रमारं क्रमशः निवर्तयन्ती व्यक्तयन्ति।

### Detailed Summary
कथायाः केन्द्रवर्गे बुद्धिमती नाम महिषी पितृगृहं प्रति मार्गे जलबृष्टिः जातं व्याघ्रमापतन्ती च दृष्ट्वा तस्य सामर्थ्यं प्रदर्शयति। सा व्याघ्रं चपेट्य जनानाम् एकैकशः व्याघ्रभक्षणाय संवादाय च यथासंभवां जम्बुकं भर्त्सयति। आह्वानं कृत्वा स्वलघुपुत्रौ च यथासंभावान् व्याघ्रस्य भीतिं सुरक्षितं करोति। आदर्शतः बुद्धिमती नेत्रयति, या ज्ञता बुद्धिः सदा बलवती अस्ति व्यक्तिपत्रे कथायाः समापनात्।

---

## Topic-Wise Explanation

### पाठस्य परिचयः
पाठस्य परिचयं ‘शुकसप्तति’ इत्यस्मिन्निदेशति, यत्र प्रमुखः नायकः बुद्धिमती अस्ति।

### पाठस्य सारांशः
पाठस्य सारांशः, सिंहभयं च, बुद्धिमत्याः विवेकस्य प्रवृत्तिं प्रगटयति।

### शब्दार्थाः
- बुद्धिः - विवेकः, निर्णयकारिणी साक्षात्\
- बलवती - शक्तिशाली, स्थिरा

### व्याकरणम्
पाठे क्रियापद, सन्धि, अनुप्रासः च विशुद्धः दत्तः अस्ति।

### प्रश्नोत्तराणि
1. बुद्धिमती कस्य कथायाः नायिका अस्ति?
2. व्याघ्रं दृष्ट्वा बुद्धिमत्याः कः प्रतिक्रिया प्रकटिता?

### अभ्यासः
नियोजयन्नवः वाक्यांशानां व्याख्या यथा पाठं समर्पयेत।

---

## Core Ideas

| Idea | Explanation |
| :--- | :--- |
| बुद्धि | सर्वकार्यमध्ये स्थायी शक्तिः |

---

## Key Concepts

| Concept | Meaning |
| :--- | :--- |
| बुद्धिः | विवेकः, निर्णयः |

---

## Important Points for Revision

* बुद्धिमती विद्यमानम् ब्रह्मादृष्टव्यम्。
* व्याघ्रस्य भयात् बुद्धिमत्याः साहास्यव्यवहारः।
* सहायव्यभिचारिणः जम्बुकस्य भूमिका।
* भाग्यवाद्याः प्रत्युत्पन्नं संज्ञानं।
* कथा अनुसारं अध्ययनार्थं आवश्यकवीक्ष्यरूपेण साध्यं।
* संवादविषये अद्भुत्यं विद्यमानम्。
* शुकसारिकयोः संवादमाध्यमे नीतिनिपुणता।
* बुद्धिर्बलवती सदा सम्वत्सरात्मकः।

---

## Vocabulary and Glossary

| Word / Phrase | Meaning |
| :--- | :--- |
| व्याघ्रः | वाघः, शक्तिशाली नत्वे। |
| जम्बुकः | शृगालः, धूर्तः। |

---

## Practice Questions

### Short Answer Questions
1. बुद्धिमती का पात्रमुख्यः अस्ति?
2. शृगालस्य रक्षा कस्य प्रख्यातं?
3. व्याघ्रं दृष्ट्वा बुद्धिमत्याः कुत्र जिद्ध्यानि?
4. व्याघ्रस्य डर् कस्य कारणेन जातः?
5. बुद्धिमती कस्य चहारं समाख्यातम्?

### Long Answer Questions
1. बुद्धिमती कथायाः विवेचनं समर्पयन्तु।
2. व्याघ्रं च बुद्धिमती च संवेगितव विषयं कुर्वन्तु।
3. जम्बुकस्य संवादस्य महत्त्वं विश्लेषयन्तु।
4. ‘बुद्धिर्बलवती सदा’ इति उपदिश्य बुद्धिमत्याः भूमिका विशदः कुरुत।

---

## Related Concepts

| Concept | Explanation |
| :--- | :--- |
| नीतिनिपुण्यता | बुद्धिमत्ता कार्येषु महत्त्वम्। |

---

## Source Attribution

| Field | Value |
| :--- | :--- |
| Source | Edzy |
| Reference Type | examSubjectBookChapter |
| Reference ID | 679da0f7cf957671e7ef4625 |
| Canonical URL | https://www.edzy.ai/cbse-class-10-sanskrit-shemushi-ii-buddhirblvtee-sda |
| Markdown URL | https://www.edzy.ai/okf/chapter/cbse-class-10-sanskrit-shemushi-ii-buddhirblvtee-sda.md |