---
type: "Chapter"
knowledge_type: "chapter"
entity_type: "chapter"
id: "6a17de60703f0db7fcb0923d"
title: "वेदामृतम्"
board: "CBSE"
curriculum: "CBSE"
class: "Class 11"
subject: "Sanskrit"
book: "Shashwati"
chapter: "वेदामृतम्"
chapter_slug: "vedamtm"
canonical_url: "https://www.edzy.ai/cbse-class-11-sanskrit-shashwati-vedamtm"
markdown_url: "https://www.edzy.ai/okf/chapter/cbse-class-11-sanskrit-shashwati-vedamtm.md"
source_type: "examSubjectBookChapter"
source_id: "6a17de60703f0db7fcb0923d"
source_pdf: "https://edzy-ai.s3.ap-south-1.amazonaws.com/edzy-express-ts/929fdc29-85cc-4a66-a0c5-916953589ae2.pdf"
source: "Edzy"
version: 1
last_updated: "2026-06-20"
---

# वेदामृतम्

भारतीय वैदिक वाङ्मय संपूर्ण विश्व का प्राचीनतम वाङ्मय होने के साथ मनुष्य की अंतश्चेतना से फूटी उदात्त कविता का भी प्रथम निदर्शन है। वैदिक काव्य में विश्वशान्ति, विश्वबन्धुत्व, लोकतान्त्रिक मूल्य, निर्भयता तथा राष्ट्रप्रेम का सन्देश भरा पड़ा है जो आज के वातावरण में पहले से भी अधिक प्रासंगिक प्रतीत होता है।


---

## Knowledge Snapshot

| Field | Details |
| :--- | :--- |
| Class | Class 11 |
| Subject | Sanskrit |
| Book | Shashwati |
| Chapter | वेदामृतम् |
| Pages | 1-5 |

---

## Chapter Summary

### Short Summary
इस पाठ में वैदिक काव्य का अमृततत्त्व ऋग्वेद, यजुर्वेद तथा अथर्ववेद से संकलित किया गया है।

### Detailed Summary
प्रस्तुत पाठ में अत्यन्त उदात्त एवं अनुकरणीय आदर्श विद्यमान हैं। यह पाठ वेदों से संबंधित कविताओं को प्रस्तुत करता है, जिनमें विश्वशान्ति, लोकतान्त्रिक मूल्य एवं राष्ट्रप्रेम का सन्देश है।

---

## Topic-Wise Explanation

### वेदामृतम् का परिचय
भारतीय वैदिक वाङ्मय वैश्विक मानवता से संबंधित महत्वपूर्ण आदर्शों को प्रस्तुत करता है।

### वैदिक काव्य का महत्व
वैदिक काव्य में अंतरात्मा की कविता का स्वरूप विद्यमान है, जिसका संदेश आज भी प्रासंगिक है।

### ऋग्वेद की प्रमुख रचनाएँ
ऋग्वेद में विभिन्न सूक्त हैं जो विभिन्न देवी-देवताओं की स्तुति के लिए हैं।

### यजुर्वेद के सिद्धांत
यजुर्वेद कर्मकाण्ड का वेद है, जहाँ जीवन के प्रमुख मुद्दों पर विचार किया गया है।

### अथर्ववेद की विशेषताएँ
अथर्ववेद में जीवन और विज्ञान से जुड़े मंत्र प्रस्तुत किए गए हैं।

### वेदों के सूक्तों के विषय
वेदों में शांति और सद्भाव का विशेष ध्यान रखा गया है।

### वैदिक मंत्रों की व्याख्या
वेदों के मंत्र मानवता के लिए दृष्टि और मार्गदर्शन प्रदान करते हैं।

---

## Important Points for Revision

* वैदिक काव्य के चार प्रमुख आयाम: विश्वशान्ति, विश्वबन्धुत्व, लोकतान्त्रिक मूल्य, राष्ट्रप्रेम।
* ऋग्वेद, यजुर्वेद, और अथर्ववेद में प्रस्तुत कविताओं का महत्व।
* वेदों में अद्वितीय और अनुकरणीय आदर्शों की उपस्थिति।
* ऋग्वेद के प्रमुख सूक्तों का उल्लेख।
* यजुर्वेद का कर्मकाण्ड में योगदान।
* अथर्ववेद और विज्ञान का संबंध।
*
---

## Vocabulary and Glossary

| Word / Phrase | Meaning |
| :--- | :--- |
| सङ्गच्छध्वम् | साथ चलें |
| संवदध्वम् | समान स्वर से बोलें |
| आकूतिः | सङ्कल्प |

---

## Practice Questions

### Short Answer Questions
1. सङ्गच्छध्वम् इति मन्त्रः कस्मात् वेदात् सङ्कलितः?
2. अस्माकम् आकूतिः कीदृशी स्यात्?
3. यजमानाय’ इति शब्दस्य अर्थ कुत्र प्रयुक्तः?
4. ज्योतिषां ज्योतिः कः कथ्यते?
5. पृथिवीसूक्तं कस्मिन् वेदे विद्यते?

### Long Answer Questions
1. वैदिक काव्य का महत्व और उसके समकालीन समाज पर प्रभाव।
2. ऋग्वेद, यजुर्वेद और अथर्ववेद के बीच का सम्बन्ध।
3. वेदों में प्रस्तुत आदर्शों का आधुनिक समाज में प्रासंगिकता।

---

## Source Attribution

| Field | Value |
| :--- | :--- |
| Source | Edzy |
| Reference Type | examSubjectBookChapter |
| Reference ID | 6a17de60703f0db7fcb0923d |
| Canonical URL | https://www.edzy.ai/cbse-class-11-sanskrit-shashwati-vedamtm |
| Markdown URL | https://www.edzy.ai/okf/chapter/cbse-class-11-sanskrit-shashwati-vedamtm.md |
