---
type: "Chapter"
knowledge_type: "chapter"
entity_type: "chapter"
id: "69be337de6892dee0812ac5b"
title: "वयं वर्णमालां पठामः"
board: "CBSE"
curriculum: "CBSE"
class: "Class 6"
subject: "Sanskrit"
book: "Deepakam"
chapter: "वयं वर्णमालां पठामः"
chapter_slug: "vy-vrnmala-ptham"
canonical_url: "https://www.edzy.ai/cbse-class-6-sanskrit-deepakam-vy-vrnmala-ptham"
markdown_url: "https://www.edzy.ai/okf/chapter/cbse-class-6-sanskrit-deepakam-vy-vrnmala-ptham.md"
source_type: "examSubjectBookChapter"
source_id: "69be337de6892dee0812ac5b"
source_pdf: "https://edzy-ai.s3.ap-south-1.amazonaws.com/edzy-express-ts/a0a71601-1d0c-4df8-bf73-3e4970597a60.pdf"
source: "Edzy"
version: 1
last_updated: "2026-06-20"
---

# वयं वर्णमालां पठामः

इयं पाठः वर्णमालां पाठामः उपदिशति। इदं पाठं विशेषतः सवराणां च व्यञ्जनानां च विवाहं वाणिज्यिना उपदिश्यते।

---

## Knowledge Snapshot

| Field | Details |
| :--- | :--- |
| Class | Class 6 |
| Subject | Sanskrit |
| Book | Deepakam |
| Chapter | वयं वर्णमालां पठामः |
| Pages | 1-24 |

---

## Chapter Summary

### Short Summary
इदं पाठं वर्णमालां, सवराणां, व्यञ्जनानां च गत्युपदिशन्ति वयं उपभोगाय।

### Detailed Summary
वर्णमाला द्विद्वधाः भक्तिमसि यथा सवराः व्यञ्जनाद्न च। सवराः निष्पत्तिः सह व्यञ्जनानां चेतसाः निःसारिरयं सुखदं मानवयः। अयं पाठः भाषा विज्ञानस्य आधारं वर्धयति, विशेषतः सवराणां च व्यञ्जनानि स्वभावरूपेण विवेच्यम्।

---

## Topic-Wise Explanation

### वर्णमाला – स्वर साधना
सवराणां विवेचनं यत् स्वराः द्विद्वधाः भवन्ति, ह्रसवः दीरः; एतेषां व्यवस्थितिः बोधयति।

### वर्णमाला – व्यञ्जन समूह
व्यञ्जनानां चतुष्टयः वर्गः प्रदर्शयति, यत्र क् ख् ग् घ् इत्यादिना व्यञ्जनानां समूहः उच्यते।

### समानाक्षर
समानाक्षरस्य स्वराणाः यथा अ, इ, उ, इत्यादिः वचनव्यवस्थायाम्।

### सन्ध्यक्षर
सन्ध्यक्षराणां उपयोगः यथावत् कर्तुम्।

### अनुनाद्सक स्वर
अनुनाद्सक स्वराणां प्रयोगः उपदिश्यते; स्वराणां सहव्यञ्जनानां च उपयोगः।

### अयोगवाह वरण
अयोगवाह वरणाणां विवेचनं यत्र विभक्तिः प्रदर्शयति।

### सवर और व्यञ्जन का संयोग
सवराणां च व्यञ्जनानां मेलः यथावत् विवेच्यते।

---

## Core Ideas

| Idea | Explanation |
| :--- | :--- |
| स्वराणाम् | स्वराणां विद्यमानाः विभिन्नाः भेदाः। |
| व्यञ्जनानाम् | व्यञ्जनस्य समूहः चतुष्टयः। |

---

## Key Concepts

| Concept | Meaning |
| :--- | :--- |
| वर्णमाला | अल्पाक्षरेषु स्वराणां च व्यञ्जनानांसंयोगः। |
| समानाक्षर | समानाक्षरेषु स्वराणां प्रयोगः। |

---

## Important Points for Revision

* स्वराः द्विद्वधाः सन्ति।
* व्यञ्जनानां चतुष्टय संग्रहीतः।
* सन्ध्यक्षराणां उपयोगः प्रदर्श्यते।
* अनुनाद्सक स्वराणां विवेचना।
* अयोगवाह वरणाणां उपदिश्यते।
* सवराणां च व्यञ्जनानां सङ्ग्रहयोग्यतात्।
* समानाक्षरस्य प्रयोगः उपदिश्यते।
* वर्णमालायाम् उचितः वर्वकः सन्देशः।

---

## Practice Questions

### Short Answer Questions

1. स्वराणां कितने भेदाः सन्ति?
2. समानाक्षराणां च यत्र उपदिश्यते?
3. सन्ध्यक्षराणां प्रयोगः कः?
4. अनुनाद्सक स्वरः कः?
5. अयोगवाह वरणाणां किन्तु उपदिश्यते?

### Long Answer Questions

1. वर्णमाला यथा स्वराणां च व्यञ्जनानां प्रयोगं विवेचनं कुरुत।
2. स्वराणां च व्यञ्जनानां सन्धि एवं संयोजकत्त्वं विषये विस्तृतं लिखत।
3. अयोगवाह वरणाणां प्रयोगं संक्षेपतः अद्यतनिः उपदिश्यते।

---

## Source Attribution

| Field | Value |
| :--- | :--- |
| Source | Edzy |
| Reference Type | examSubjectBookChapter |
| Reference ID | 69be337de6892dee0812ac5b |
| Canonical URL | https://www.edzy.ai/cbse-class-6-sanskrit-deepakam-vy-vrnmala-ptham |
| Markdown URL | https://www.edzy.ai/okf/chapter/cbse-class-6-sanskrit-deepakam-vy-vrnmala-ptham.md |