---
type: "Chapter"
knowledge_type: "chapter"
entity_type: "chapter"
id: "69be9daffb5daab69632db00"
title: "नित्यं पिबाम: सुभाषितरसम"
board: "CBSE"
curriculum: "CBSE"
class: "Class 7"
subject: "Sanskrit"
book: "Deepakam"
chapter: "नित्यं पिबाम: सुभाषितरसम"
chapter_slug: "nity-pibam-subhashitrsm"
canonical_url: "https://www.edzy.ai/cbse-class-7-sanskrit-deepakam-nity-pibam-subhashitrsm"
markdown_url: "https://www.edzy.ai/okf/chapter/cbse-class-7-sanskrit-deepakam-nity-pibam-subhashitrsm.md"
source_type: "examSubjectBookChapter"
source_id: "69be9daffb5daab69632db00"
source_pdf: "https://edzy-ai.s3.ap-south-1.amazonaws.com/edzy-express-ts/84853c65-8426-4fc4-bf8d-07b29fd0ad0c.pdf"
source: "Edzy"
version: 1
last_updated: "2026-06-20"
---

# नित्यं पिबाम: सुभाषितरसम

एषः पाठः महत्त्वपूर्णं अद्भुतं दृष्ट्वा सैद्धान्तिकानां शिक्षायाः भागं प्रकटयति। येन सर्वेषां पुरुषाणां योग्यताम् अवगन्तुं महत्त्वः अस्ति। श्लोकस्य बोधात् वृत्तिरस्ति यः जनः अयोग्यः नास्ति, अतः सर्वे ज्ञेयाः योज्याः च।

---

## Knowledge Snapshot

| Field | Details |
| :--- | :--- |
| Class | Class 7 |
| Subject | Sanskrit |
| Book | Deepakam |
| Chapter | नित्यं पिबाम: सुभाषितरसम |
| Pages | 15-28 |

---

## Chapter Summary

### Short Summary

पाठस्य मुख्यविषयः अयोग्यः पुरुषः नास्ति इति उपदेशः स्वरूपेण सर्वेषां योग्यतां दर्शयति। श्लोकस्य माध्यमेन, विद्यालये उपस्थितिः च सुसंस्कृतस्य विशेषताम् अधिकृत्य उद्देशयति।

### Detailed Summary

पाठे 'नित्यं पिबाम: सुभाषितरसम्' इत्यस्मिन् औचित्यं लग्नं युष्माकं कर्तुं योग्यतम् अस्ति। यहाँ पर ददाति यत् सर्वे जनः अयोग्यः नास्ति। श्लोकः शिक्षायाः महत्त्वं च दर्शयति। शिक्षायाः उद्धारणाय मनः संकल्पितं पाठनं च उपयोगी अस्ति। श्लोकस्य विवेचनात्, चेतं प्रकट्यते यः मानवः मुखेन, वयसा, वाचसा च कुलधारकः। बोधयति शिक्षायाः अङ्गीकृत्य से पुनः शुचिना उँद्वान्ति।

---

## Topic-Wise Explanation

### वक्त्रेण वपुषा वाचा सवद्यया सवनय्रेन च

अस्य श्लोकस्य अनुसारम्, जनः सर्वदा सदने गुणवन्तः भवितव्यः। विवेचनात् बोधयति यः जनः शिक्षष्वं सदा अनुप्रायवान् च।

### षड् दोषाः पुस्ऱेण्रेह हातिवया भूसति

दोषः इत्यस्मिन्, तिर्यगा प्रवृत्तिं द्रष्टुं पृष्ठतः सदा अन्विकणानं सन्देशः अस्ति।

### सन्दीष्ट श्लोकः

'अयोग्यः पुरुषो नास्ति योजक्तित्र दुर्लभः' इति श्लोकः सर्वेषां व्यक्तीनां विकासाय महत्वं दर्शयति।

### अधोसरसखिति

अधोसरसखिति इति दृष्टिं अन्वेषणाय आवश्यकम् अस्ति।

### परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम्

परोपकारः इत्यस्मिन्, मात्रं सहानुभूतिं विशेषतः गन्तव्यं दर्शयित्वा महत्वपूर्णम् अस्ति।

### उदाहरण पाठ

उदाहरणं जीवनस्य शिक्षायाः प्रतिअनुसरणाय महत्वपूर्णं अस्ति।

### अवधारणा और शैक्षणिक प्रस्तावना

अवधारणा इति प्रारंभिक दृष्टिकोणम् अस्ति, शिक्षायाः वृत्तिरूपेण बोधयितुं आवश्यकं अस्ति।

---

## Core Ideas

| Idea | Explanation |
| :--- | :--- |
| मनः शिक्षायाः परिचय | मनः साधारण जीवनस्य कार्ये शिक्षायाः आवश्यकता बोध्यते। |

---

## Key Concepts

| Concept | Meaning |
| :--- | :--- |
| अयोग्यः | अव्यवस्था वा अपुःषकः |

---

## Important Points for Revision

* सर्वे जनाः योग्याः सन्ति।
* शिक्षायाः महत्त्वं विशेषतः सहायकं अस्ति।
* सुषीला बोद्धव्यं केवलम्।
* शिक्षायाः प्रजापति वा विधिनिर्माणम् आवश्यकं अस्ति।
* ज्ञानं सर्वत्र स्पष्टीकरणं अङ्गीकर्तुं आवश्यकम्।
* समाजस्य विकासाय मनः सुषीला।
* विद्यार्थीगण योजकत्वम् आवश्यकम्।
* अयोग्यः जनः नास्ति वाङ्मयः युक्तः।

---

## Practice Questions

### Short Answer Questions

1. 'अयोग्यः पुरुषो नास्ति' इत्यस्मिन् श्लोकस्य अर्थः किं अस्ति?
2. सुषीला एषा श्लोकः एकसा पाठः किं दर्शयति?
3. शिक्षायाः महत्त्वं कथं प्रकट्यते?
4. सहानुभूतिः इति किं दर्शयति?
5. उर्द्ध्वपदिं सामान्यतः किं विकलनियति?

### Long Answer Questions

1. शिक्षायाः मानवजीवने महत्त्वानि कारणानि वर्णयताम्।
2. 'वक्त्रेण वपुषा वाचा सवद्यया सवनय्रेन च' इत्यस्मिन् श्लोकस्य विवेचनं करणीयम्।
3. योगदानस्य महत्वं यदि मानवः शिक्षायां सहायकः नास्ति, तर्हि निष्कर्षः किं अस्ति?

---

## Source Attribution

| Field | Value |
| :--- | :--- |
| Source | Edzy |
| Reference Type | examSubjectBookChapter |
| Reference ID | 69be9daffb5daab69632db00 |
| Canonical URL | https://www.edzy.ai/cbse-class-7-sanskrit-deepakam-nity-pibam-subhashitrsm |
| Markdown URL | https://www.edzy.ai/okf/chapter/cbse-class-7-sanskrit-deepakam-nity-pibam-subhashitrsm.md |