कुशलप्रशासनम्

कुशलप्रशासनम् Summary

प्रथमः पाठः कुशलप्रशासनम् इत्यस्मिन् भागे भगवान् श्रीरामेन भ्रातृतेन भरतेन सह कुर्यते संवादः अस्ति। अत्र श्रीरामः भरतं प्रश्नयन्ति य एवं योग्याः मन्त्रिणः नियुक्ताः अस्ति किम्, शास्त्रोक्त विधिना मन्त्रणा अस्ति च, किम् कर्माणि यथाकालं सम्पाद्यते च। एते प्रश्नाः राजनैतिक विज्ञानस्य महत्वपूर्ण अंशाः अवगन्तुं लक्ष्यः करिष्यन्ति। श्रीरामस्य कुशलप्रशासनं अपेक्षितं अस्ति एत्युत्त.Results in good governance. अयं पाठः न केवलं राजनैतिक ज्ञानं प्रदर्शयति किंतु प्रशासनस्य सफलतां अपि दर्शयति। यत्र श्रीरामः भरतं सम्बोधयन्ति तथा च प्रश्नयन्ति यथा मंत्रयः न केवलं विवेचिताः किन्तु योग्यः च भवन्ति। त्रिषु भागेषु विभागः कार्या, यथा; मंत्रियों की योग्यताएँ, प्रशासनिक सहयोगिता च चर्चा क्रियते। प्रशासनिक स्तर पर, मंत्रियों की योग्यताएँ महत्त्वपूर्ण यथावत् विचारणीयम्, यथा साहस, बुद्धिमत्ता, कुशलता च। कृतीयुक्तिम् अनेन शास्त्रं संसदें मन्यतेः सामान्यतः संसद के द्वारा संवाद इत्यस्मिन् पाठे प्रतिपादितम्। इदं विभागस्य अगले अंशे, श्रीरामः भरतं प्रश्नयन्ति कच्चिदर्थं विनिश्चित्य लघुमूलं महोदयम्। यह यथार्थतः कार्यशैली पर ध्यानार्थ विद्यमानम्। व्यवहारिक दृष्ट्या, कर्मसूचीं स्थिरयित्वा संचालनं संभाव्यते यदि वेतनं च समये च ददाति। श्रीरामः उल्लेखन्ति चेतन् कवं जनपदं विना अध्यक्षः संदर्शयते, सुरक्षा, प्रणालि मुख्यं विशिष्टं च सूचनायाः इत्यादि। युगे युगे अच्छे प्रशासन सँचारणाय आवश्यकं अस्ति। अधेरायाम्, कच्चेद् धनं दातव्यं तेषां प्राधिकृत पक्षः सम्मतं कारिणः च यथा मित्राणि, न संविदितं सर्वेषां। यत्र राजनैतिक अमात्यः इति उक्तम्, यत् धार्मिक दृष्ट्या आदेशविज्ञानं साध्यते। तदनन्तरम् श्रीरामः भरतं प्रश्नयन्ति यदि कच्चिद् बलस्य भक्तं च वेतनं च यथोचितम्। राजा यदि पारदर्शिता दर्शितं च ईक्षितं यथास्वमन्त्रियों च आवश्यकं भविष्यति। यथावत् यदर्थं यदयन्त्राणि सामथ्र्यं, कच्चिदर्थं स्रोतः शासकस्य दष्टव्यं अस्ति। अयं पाठः पात्रता, न्याय, सज्जनता च प्रशासनस्य महं प्रतियोगितां प्रतिपादयति। इदं प्रशासनं सुशासनस्य अनुवर्तनं प्रदर्शयति। यः पाठः विना अपि वर्धितः जीवने महत्वपूर्णं स्थानं धारयति, एवम् इति शासनः विद्यते।