विद्यार्थानां नानिः

विद्यार्थानां नानिः Summary

पाठः विद्यास्थानानि नामकः गृन्थस्य मुख्यविषयः चतुर्दश विद्यासु चर्चां ददाति। राजशेखरस्य काव्यमीमांसा ग्रन्थे, विद्या शब्दस्य द्वे भेदे अपौरुषेयम् एवं पौरुषेयम् इत्येवम् अर्थाभिप्राणीतानि। अपौरुषेयम्, यदास्ति श्रुति, यस्मिन् वेदाः, मन्त्राः, तस्य विभागः एव चतुर्वेदाः, अर्थात् ऋग्वेदः, यजुर्वेदः, सामवेदः, अथर्ववेदः उपस्थिताः। पौरुषेयम्, यदस्ति मानवोपकारार्थं लिखितं ग्रन्थं, यथा पुराणानि, आन्वीक्षिकी, मीमांसा, स्मृतितन्त्रम्, तद्धि मनुष्यस्य आचारधर्मे मार्गदर्शनं करोति। पाठे वेदानां स्वरूपं, उपवेदानि, वेदाङ्गानि च विवेच्यते। वैदिक साहित्यं अपौरुषेयम्, एषः अभिप्रायः धर्मस्य उपासना चोदाहरणं विना परं विशेषतया मानवतायाः सर्वांगिनीरूपं प्रदर्शयति। शास्त्राणां च वर्गीकरणं अत्र स्पष्टं सूच्यते यत्र वेदाणां चतुर्वेदाः तेषां अंगानि च, यथा शिक्षा, कल्पः, व्याकरणम्, निरुक्तम् आदीनां विवेचनं अस्ति। अत्र उपवेदाः चैतन्यादिकानि अध्ययितानि, यथा इतिहासवेदः, धनुर्वेदः, गान्धर्ववेदः च आयुर्वेदः। पाठः शास्त्राणां मूल्यं प्रतिपादयति यत् साधारणं मनुष्येण परिहार्यं दार्शनिक तथा वैज्ञानिक चिन्तानां संवर्द्धनं करोति। तस्मिन् संदर्भे पौरुषेय ग्रन्थानि प्रस्तुतानि यथा पुराणानि, यानि गतकाले विद्यमानं वेदसमूहेषु जनमानसस्य आन्तरिक तथा बाह्य व्यवहारस्य सुरक्षितं चिन्तनम् अस्ति। पाठस्य वार्ताः विविधाम् अनुभवते यत्र अपौरुषेयशास्त्राणां विवेचनम्, विद्या परम्परा च स्पष्टं प्रकटितानुक्रमः। अयं पाठः छात्राणां बोधसम्पन्नताम् आगम्य विद्यमानं अधिगच्छति।