बुद्धिः सर्वार्थसाधिका
NCERT Class 6 Sanskrit Chapter 10: बुद्धिः सर्वार्थसाधिका (Pages 106–111)
Listen to this article
Summary of बुद्धिः सर्वार्थसाधिका
बुद्धिः सर्वार्थसाधिका at a Glance
CBSE
Class 6
Sanskrit
Deepakam
10
106–111
6 study resources
बुद्धिः सर्वार्थसाधिका Summary
पाठस्य आरम्भे वयं बोधयामः यद् बुद्धिः सर्वार्थसाधिका अस्ति। बुद्धिपूर्वकः व्यवहारः केवलं सरलं कार्यं अपि साधनात् अधिकं सुलभं करोति। मन्दं विचारणं च सर्वत्र नकारात्मकं सन्देशं जनयति। अवगतम् अस्ति यः बुद्धि न केवलं विचारं अपि तु उचितं मार्गदर्शनं प्राप्यते। पाठे एकः नित्यजलपूर्णः महान् सरोवरः दृश्यते। अत्र गजयूथः आगच्छति, यः जलं पीत्वा, स्नात्वा च सुखेन आचरति। तत्र शशकाः अपि उपस्थिताः सन्ति, यः गजस्य परिभ्रमणेन भीताः भवन्ति। एषः कथा विशेषतः नीतिं दर्शयति, यत्र वयं बौद्धिकया अधिगमं प्राप्यति। यदा शशकाः सुरक्षितः ध्यानयन्ति, तदा तेषां जीवनं स्थिरं भवति। गजराजस्य निरीक्षणं च तेषां आरक्षणसाधकत्वं सूचयति। गजराजः शशकानां संगृहीतं विचारं प्रतिपादयति। नानामुद्रायाः उथानात्, मार्कसफलप्रपञ्चं च बोधयति। तत्र यदि शशकाः आत्मनियमनं कुर्वन्ति, तर्हि तेषां जीवनं दुर्बोधं न भविष्यति। सामर्थ्यं बलं च बुद्धिसंयोजनेन साध्यं करोति। अत्र शशकस्य राजा वदति - "अहम् उपायं विनीयता।" तस्य डिठिया समाधानं च महत्त्वपूर्णम् अस्ति। वस्तुतः यदि बुद्धिमतां साध्यं यथा जले निद्रां न भवति, तर्हि शशकाः सम्यक् सुरक्षा प्राप्यन्ति। गजराजस्य उपासना च शशकानां मित्रत्वं प्रकटयति। यदा सुरक्षितं संवादं अस्ति, तदा शशकाः गजस्य समीपं सुखेन विश्रान्तिं प्राप्यन्ति। एषः पाठः बुद्धीनां विशेष महत्त्वं दर्शयति, यः सम्पूर्णं जीवनं सुखदं करोति।
