व्याकरणम् - Quick Look Revision Guide
Your 1-page summary of the most exam-relevant takeaways from Deepakam.
This compact guide covers key concepts from व्याकरणम् aligned with Class 8 preparation for Sanskrit. Ideal for last-minute revision or daily review.
Complete study summary
Essential formulas, key terms, and important concepts for quick reference and revision.
Key Points
उपसर्गः - धातोः पूर्वम्
उपसर्गः धातोः पूर्वं योजयते। यथा प्र, पर, अप, अनु इत्यादयः।
द्वाविंशविगः उपसर्वाः
उपसर्वाणां संख्या द्वाविंशति (22)। उदाहृतिः प्र, अप, अनु, वि इत्यादयः।
कदाशित उपसर्वः
उपसर्गः कदाशित धातुः परिरत्वते। उदाहरणतः रच्छवि – आरच्छवि।
धातु: एर पर्यासत
धातुः एर अणु या उत्कर्षेण पर्यासत। उदाहरणः शोभते – सुभोभते।
अशाप भषरतुम्
धातोः पूर्वं शाखिताः उपसर्वाः अशाप भषरतुम्। यथा प्रशत + आ + रच्छशत।
संजापदाशन
धातुभ्यः संजापदाशन, शरिंर्णपदाशन अवययपदाशन योजयन्ति।
आत्मनेपशधरूपेण
उपसर्वकाणि आत्मनेपशधरूपेण परिरतन्ति। उदाहरणः शर + जयशत = विजे।
धातोः पूर्वम् एर
उपसर्गः धातोः पूर्वकाय्वरािक श्रियापदाय योजयति।
कातिवा - प्रतययः
कातिवा प्रतययः संकेतयति। यथा बालकः पठते।
ल्प् प्रतययः
जब धातुः उपसरशेण युक्तः, तदा ल्प् प्रतययः भरष्यते।
सम्पूज् + ल्प्
सम्पूज् + ल्प् = सम्पूज्य, भक्तः देवं सम्पूज्य।
अवधारणा
उपसर्गस्य अवधारणा ना केवलं किञ्चित् वाक्यार्थस्य सूच्यते।
ज्वा + ल्प्
विज्वा + ल्प् = विज्वा, रात्रौ शरज्यां सुइगात।
आनी प्रतययः
आ + नी + ल्प् = आनी, माता जलं आनीय स्थापयति।
इुन्न प्रतययः
इुन्न यदा प्रथमा श्रिया शवितीयायाः श्रियायाः भरष्यते।
खवाद + इुन्न
खवाद + इुन्न = खवावदिुं, बालः भोगं खाशंद त्व।
संधि विविधाः
संधिनां विविधाः प्रकाराः विद्यमानाः, यथा सार्वधातुकः।
सामान्य नियम
संपूर्ण व्याकरणीय नियमाः संगठनस्य सटीकता सुनिश्चितन्ति।
मिस्कन्सेप्शन विरोध
उपसर्गः धातुः स्थापित कोऽपि नाम, भ्रमणात् दूरस्थः विचारः।
